Een aangepaste fiets vraagt om veel meer ruimte
Nederland noemt zichzelf graag een fietsland, maar niet alle fietsers zijn even tevreden. Wie op pad gaat met een driewielfiets of handbike stuit al snel op paaltjes, hekjes, steile hellingen en krappe stallingen. Zo ideaal is het dus nog niet. Toch komt er steeds meer aandacht voor fiets en inclusie, merken Karlijn Janssen (Fietsersbond) en Tino Zijdel (ervaringsdeskundige). Hoe zorgen we dat iedereen volwaardig mee kan fietsen?
Karlijn Janssen werkt nu drie jaar bij de Fietsersbond. Ze houdt zich bezig met mensen voor wie fietsen minder vanzelfsprekend is. Zoals driewielfietsers en handbikers. Zij vormen een groeiende groep die lange tijd onvoldoende in beeld was, vertelt Karlijn. Tino Zijdel is één van hen. Hij kreeg twaalf jaar geleden een functionele beperking aan zijn benen. Via een tante kwam hij in aanraking met een handbike, die hij ook gebruikt in combinatie met een rolstoel. Sindsdien fietst hij veel in zijn woonplaats Hilversum en omgeving. Daar raakte hij betrokken bij de lokale afdeling van de Fietsersbond en de community Iedereen Mobiel.
Onderzoek naar obstakels
Karlijn vertelt over de aanleiding van Iedereen Mobiel. De Fietsersbond kreeg al langer signalen van mensen met een aangepaste fiets, maar wist eigenlijk te weinig van hun dagelijkse praktijk. In 2021 werd onderzoek gedaan naar obstakels voor driewielfietsers en handbikers. Dat leidde tot een brochure met oplossingsrichtingen, gebaseerd op interviews met ongeveer tien tot twaalf mensen. Het onderzoek lag er, maar er gebeurde weinig mee. Toen Karlijn bij de Fietsersbond begon, wilde ze graag ‘iets doen’ met inclusie. Zij ging samen met een collega verder in gesprek met ervaringsdeskundigen en van daaruit ontstond Iedereen Mobiel.
In de WhatsApp-groep Iedereen Mobiel zitten ongeveer 30 tot 35 vrijwilligers die zich actief willen inzetten. Daarnaast is er een nieuwsbrief die een paar keer per jaar verschijnt en naar enkele honderden abonnees gaat. De groep mensen met een aangepaste fiets is groter dan vaak wordt gedacht, en groeit ook, legt Karlijn uit. ‘Niet alleen door vergrijzing, maar ook door betere hulpmiddelen. Steeds meer mensen zijn bereid om die overstap te maken.’
Zelfstandigheid terugeisen
Het is ook een mentale kwestie, weet Tino. ‘Ik moest accepteren dat ik een beperking heb en heb leren kijken naar wat nog wel mogelijk is.’ Dat was een heel proces, maar die stap leverde hem uiteindelijk vooral vrijheid op. ‘Je eist je zelfstandigheid weer een beetje terug’, zegt hij. En dat gevoel delen veel handbikers en driewielfietsers, merkt Karlijn. Tegelijk ziet ze ook de schroom bij mensen, vooral ouderen, om die stap te zetten. Daarom organiseert de Fietsersbond onder meer driewielfiets-ontdekdagen, in het kader van Doortrappen. Laagdrempelige momenten waarop mensen kunnen uitproberen en ervaren dat een aangepaste fiets geen achteruitgang hoeft te zijn.
Beiden benadrukken dat Nederland in veel opzichten goed scoort. Het is en blijft een fietsland. De infrastructuur is op veel plekken van hoge kwaliteit. Tino noemt met name doorfietsroutes: brede, gladde paden waarop ook aangepaste fietsen prettig rijden. Toch zijn er in de dagelijkse praktijk nog volop knelpunten. Aangepaste fietsen zijn groter en breder, met een andere draaicirkel en een ander zwaartepunt. Dat maakt smalle fietspaden, paaltjes en hekjes problematisch.
Hellingsbaan als knelpunt
Slalomhekjes op fietspaden noemt Tino als voorbeeld. Daar kom je met een driewielfiets of handbike simpelweg niet door. Hellingsbanen vormen een ander knelpunt. Met een aankoppelfiets op een rolstoel ligt het zwaartepunt ver naar achteren, waardoor je minder grip hebt op het voorwiel. Op een helling kan dat tot slippen leiden.
Karlijn wijst erop dat CROW-richtlijnen geen slalomhekjes voorschrijven, maar dat ze in de praktijk toch vaak worden geplaatst. Dus aan de richtlijnen ligt het niet. Het zit ‘m vooral in de uitvoering. Met het verwijderen van hekjes help je niet alleen mensen met een beperking, weten Tino en Karlijn. ‘Maar ook bakfietsers en andere gebruikers van brede fietsen.’
Speciale parkeerplekken
Om plekken te testen gaat de community ook regelmatig met de fietsen op pad. In Utrecht werd een stalling bekeken met speciale parkeerplekken voor aangepaste fietsen. Tino ging daar met zijn handbike zonder veel moeite een steile helling af, maar een andere deelneemster moest helaas boven blijven met haar driewieler. Voor haar was de helling te steil. ‘En met een aankoppel-handbike voor rolstoelers lukt het al helemaal niet’, weet Karlijn. Met andere woorden: wil je het écht goed doen, dan moet je het ook nog per voertuig beoordelen.
Fietsparkeren is vooral op drukke plekken een probleem. Zoals in stedelijk gebied. Oude binnensteden hebben vaak stallingen met trappen of hellingen die niet geschikt zijn. Stationsstallingen werken vaak met etagerekken, waar driewielfietsen niet in passen. Of er is wel ruimte gemaakt, maar dan worden er toch nog andere fietsen tegenaan gestald, vertelt Tino. ‘Dan moet je bij terugkomst eerst drie fietsen opzij zetten. Zoiets werkt niet.’ Het vraagt in de meeste gevallen ‘gewoon’ om veel meer ruimte voor deze doelgroep, benadrukt Karlijn. Niet alleen om te parkeren, maar ook om te manoeuvreren en veilig op te stappen.
Handtekeningen verzameld
Om het onderwerp op de agenda te krijgen organiseerde de Fietsersbond, samen met Iedereen Mobiel, al meerdere acties. Bijvoorbeeld rondom het fietsparkeren in Hilversum en Utrecht. Er werden petities gestart en handtekeningen verzameld. Met de opgehaalde informatie kunnen gemeenten aan de slag om voorzieningen te verbeteren. En dat gebeurt inmiddels ook, is hun ervaring. In Hilversum komt een nieuwe fietsenstalling met extra ruimte voor de doelgroep, heeft Tino begrepen van de wethouder.
Karlijn vertelt over de stickeractie ‘Mijn fiets is mijn hulpmiddel’. In Groningen bestaat al langer een gemeentelijke sticker die begrip creëert voor aangepaste fietsen in gebieden met parkeerbeperkingen. Toen Karlijn daarover schreef, bleek de vraag groot. Daarom bracht de Fietsersbond een eigen sticker uit. ‘Die heeft geen juridische status, maar dient als gesprekstarter’, vertelt ze. Inmiddels is de sticker ongeveer 600 keer aangevraagd. Tegelijkertijd onderzoekt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat of een landelijke sticker mogelijk is. Dat staat in de uitvoeringsagenda van het VN-verdrag handicap.
De samenwerking met CROW speelt een belangrijke rol. Karlijn denkt mee over de Leidraad Toegankelijkheid van CROW, waarin nu ook aandacht is voor fietsen. Input komt rechtstreeks uit de community. Soms zelfs live, door tijdens bijeenkomsten een appje te sturen naar de WhatsApp-groep van Iedereen Mobiel. Ook bij landelijke trajecten, zoals het nieuwe kader gehandicapte voertuigen, wordt die ervaringskennis ingezet. Daarnaast wordt gewerkt aan nieuwe richtlijnen voor fietsparkeren, waarbij vrijwilligers uit de community meedenken en testen.
Er zijn ook positieve voorbeelden. Karlijn noemt Zwolle, waar bij het station een NS-fietsenstalling is ingericht met zeven speciale plekken voor aangepaste fietsen. Toegang verloopt via een gratis NS-abonnement. In Nijmegen zijn recent parkeerplekken gerealiseerd bij het station. En in Drenthe wordt gewerkt aan toegankelijke recreatieve fietsroutes, waarbij ervaringsdeskundigen zijn betrokken bij het ontwerp.
Aandacht voor het onderwerp blijft belangrijk. Anders raakt het al snel op de achtergrond en dat is nadelig voor een steeds grotere groep fietsers in Nederland, weten Karlijn en Tino. Hun advies aan gemeenten en andere beheerders? Ga eens op pad met een driewielfietser of handbiker uit de eigen gemeente. ‘Dat heb ik ook gedaan toen ik op deze functie begon. Fiets gewoon eens samen een route en kijk goed naar wat je tegenkomt. Dat geeft al zoveel inzichten,’ zegt Karlijn tot slot.
